De Verborgen Zone
De Hypnerotomachia van Ashok Bhalotra. Kunst in
Kattenbroek.
een film van Maartje Seyferth & Victor
Nieuwenhuijs producent: Moskito Film
De Verborgen Zone is een film van Victor Nieuwenhuijs en Maartje
Seyferth naar aanleiding van het stedebouwkundig project Kattenbroek van de
architect Ashok Bhalotra in de gemeente Amersfoort. Aan de hand van de
Hypnerotomachia Poliphiti - Poliphilo's Droom geeft de film een beeld
van de wijze waarop dit project gestalte krijgt, vanaf het eerste idee tot de
uiteindelijke realisatie. Daarnaast maakt de film zélf ook deel uit van
het project, het is één van de artistieke kunstwerken die behoren
tot de Verborgen Zone.
De droom van Poliphilo, een vertelling uit de vroege Renaissance,
geschreven door de Venetiaanse monnik Francesco Colonna, zal als een rode draad
door de film lopen. Het is een allegorie op de levensloop van de mens, waarin
de hoofdfiguur Poliphilo verzeild raakt in een droomwereld vol uitzonderlijke
architectonische bouwwerken en wonderbaarlijke avonturen beleeft. Het verhaal
zit vol sensualiteit en is bovenal een ode aan de rijkdom van de fantasie.
Tenslotte vindt Poliphilo zijn ideale geliefde.
Zo zal ook het verhaal in de film verteld worden: als een speurtocht naar de
geliefde, naar het onbekende en volmaakte, een tocht naar de Verborgen Zone,
zoals architect Bhalotra voor ogen heeft gestaan, toen hij zijn ideeën
lanceerde. Bij het maken van een film moet men steeds de keuze maken tussen wat
men wèl en wat men niet laat zien. Ook in die zin is film een spel
tussen droom en werkelijkheid, verfilming is vervreemding.
In voorgaande films hebben Victor Nieuwenhuijs en Maartje Seyferth al hun
voorliefde betuigd voor het associatief of vervreemdend in beeld brengen van de
werkelijkheid. Zij zullen zeker ook nu niet nalaten van deze film een ode te
maken aan hun en ons aller creatieve fantasie.
Deze site neemt u mee op een denkbeeldige wandeling
langs de toekomstige kunsttoepassingen in de Verborgen Zone, het sluitstuk van
Kattenbroek.
In korte tijd is Kattenbroek uitgegroeid tot een begrip op het gebied van
stedebouw en architectuur. Van meet af aan stond vast dat de wijk meer moest
zijn dan een goed georganiseerde functionele structuur. Er moest plaats komen
voor emotie, herinnering en bespiegeling. Bij het ontwerpen van Kattenbroek is
uitgegaan van thema's: 'de ontdekking van het nieuwe', 'het onbekende versus
geborgenheid' en 'thuis voelen versus reizen'. Het resultaat is een wijk met
een grote variatie aan woningen, die doen denken aan kastelen, kasbah's en
ruïnes, woningen met wintertuinen of gebouwd over water. Ook bestaande
boerderijen zijn in de plannen opgenomen. De variatie komt verder tot
uitdrukking in een groot aantal oorspronkelijke en toegevoegde landschappelijke
elementen: bos, heuvel, riviertjes, moeras, boomgaard enz.. Niet in de laatste
plaats zal beeldende kunst het gezicht van Kattenbroek mede gaan bepalen.
De Verborgen Zone - één van de hoofdelementen van de wijk - is de plaats waar de kunsttoepassingen worden geconcentreerd. Het is een tachtig meter brede strook van ca. 1,5 km lang in noord-zuid richting. Ze wordt begrensd door -water en stadsmuren. Deze stadsmuren bestaan voornamelijk uit 'muurhuizen', naar het ontwerp van het Buro Kuiper Compagnons in Rotterdam, dat het stedebouwkundig plan voor heel Kattenbroek ontwikkelde. Naast ruim 250 -woningen komen er twee basisscholen, twee sporthallen, en andere sociaal-culturele voorzieningen. De Verborgen Zone is niet alleen de afronding, maar door haar uitzonderlijke karakter ook één van de meest beeldbepalende elementen van de hele wijk. De Verborgen Zone staat voor avontuur, ontdekking en mysterie. In de groenvoorzieningen is gewerkt vanuit het thema 'lente', dat wordt benadrukt door bloesemdragende beplanting en boomgaarden. Hier zullen de bewoners elkaar ontmoeten; ze kunnen zich er ontspannen en zij komen in aanraking met beeldende kunst als een vast onderdeel van het dagelijkse leven.
Waarom Kunst in de Verborgen Zone ?
Hoe maken we het wonen (de stad) tot een feest, een feest van Zon,
een feest van Regen en van
mooie Luchten...... ' (Gerrit Rietveld)
Ashok Bhalotra, de stedebouwkundige die de grote lijnen van Kattenbroek heeft
vormgegeven, heeft vanaf het begin dat hij zijn plannen voor de -wijk maakte,
betoogd dat de beeldende kunst een dialoog zou moeten aangaan met het
ontwikkelingsplan. Hem stond (en staat) daarbij voor ogen dat stedebouw niet
alleen moet worden bepaald door de wetten van de markteconomie maar ook door de
culturele waarde van het bouwen. "De beeldende kunst zou zo noch gebonden noch
autonoom, maar bevrijdend moeten functioneren; een symbiose tussen
architectuur, stedebouw, landschap, kunst en bewoners (beschouwers) tot stand
brengen, traditionele grenzen vervagend, doorbrekend." Dit schrijft Bhalotra
als toelichting op de inzet van beeldende kunst in Kattenbroek. Kunst in de
stad wordt niet gepresenteerd zoals in het museum of de galerie, maar in
relatie tot de gebouwde omgeving.
Als gemeenschappelijk uitgangspunt voor ontwerpers van de Verborgen Zone en
kunstenaars werd De droom van Poliphilo gekozen. Dit boek,
waarop hierna uitgebreid wordt ingegaan, dateert uit 1499 en beschrijft een
avontuurlijke wandeling. Poliphilo onderneemt in het verhaal een zoektocht naar
de wijsheid; het verhaal is een allegorie op het leven, in de vorm van een
-wandeling door een tuin. Met dit verhaal in het achterhoofd zijn plannen
gemaakt die de Verborgen Zone tot de schatkamer van Kattenbroek moeten maken;
een plek waar verlangens over architectuur, stedebouw, landschap en kunst tot
uitdrukking komen.
Workshop
Voor de wandeling door de Verborgen Zone werden naast de reeds aanwezige
ontwerpers, 18 kunstenaars uit binnen- en buitenland uitgenodigd. Tijdens
een driedaagse workshop in juni 1992 werd door de deelnemers onder leiding van
Ashok Bhalotra gediscussieerd, geschetst en ontworpen om 'de droom', de
-wandeling, te beleven en te verbeelden.
Aanvankelijk heerste er verwarring onder de deelnemers: het was ongewoon om
deze vrijheid, bevrijding te hanteren. Aan het einde van de workshop was de
sfeer euforisch, en tintelend van optimisme. De samensmelting van programma,
symboliek, techniek, emotie, kennis en betekenis had gestalte gekregen. Het
resultaat van deze 'samenzwering' werd in september 1992 bekroond met een
tentoonstelling in De Zonnehof, centrum voor beeldende kunst (ontworpen door
Gerrit Rietveld), waar kunstenaars, architecten en stedebouwkundig ontwerpers
hun schetsontwerpen presenteerden aan de Amersfoortse bevolking en bewoners van
Kattenbroek.
Nu, twee jaar later, zijn vrijwel alle plannen omgezet in een definitief
ontwerp. Nu is het moment aangebroken waarop de droom werkelijkheid moet
worden.