Excursie Kattenbroek
Inleiding
Vele mensen per jaar bezoeken de stad Kattenbroek. Uit de verste landen wil men de bijzondere woonvormen en de karakteristieke opbouw van de wijk zien. Kattenbroek wordt door meer toeristen bezocht dan veel oud Hollandse steden. De architectuur is dan ook heel bijzonder. Nergens in Nederland is er een nieuwbouwwijk, waar de fantasie van het bouwen zo vrij kon worden toegepast. Als je Kattenbroek hebt gezien, vind je vanaf dat moment elke Nederlandse nieuwbouwwijk saai en burgerlijk.
De stedebouwkundige Ashok Bhalotra heeft Kattenbroek opgezet volgens een
plan dat zich geheel richt op de beleving van de bewoner. Hij baseerde zich
daarbij op symbolen en op de fantasie van het individu. Deze ideeën heeft
hij met succes overgedragen aan een groep architecten. Elke architect nam een
deel van de wijk voor zijn rekening met een eigen vormgeving.
Het verschil tussen Kattenbroek en de doorsnee Nederlandse nieuwbouwwijk zit
niet in woningverschillen, kosten en planning. Er zijn gewone straten, scholen,
stoepen, fietspaden, huurwoningen en koopwoningen. Het bijzondere zit in de
fantasievolle ideeën. Het ontwerp gaat uit van gevoelswaarden. De typen
woningen en de vorm van de wijk moeten een bepaalde sfeer bij bewoners en
bezoekers oproepen.
Bhalotra dacht bij het ontwerp vooral aan reizen. De mens is zijn hele leven
op reis, in werkelijkheid en in zijn verbeelding. Daarnaast wilde hij een band
scheppen met de bestaande stad Amersfoort.
Zo kwam hij tot vijf hoofdelementen, waar omheen en waar tussen hij de nieuwe
stad bouwde:
- de Ring is even groot van omtrek als de binnenstad van Amersfoort en legt de
band met de oude stad,
- de Laan der Hoven en de Verborgen Zone zijn de oost-west en noord-zuid assen
van de stad,
- de Kreek kronkelt door de wijk en
- het Masker geeft de verschillende niveaus van de stad aan.
Elk element heeft vooral betekenis voor de fantasie van de stad.
Inmiddels is de hele wijk Kattenbroek bewoond. Het is dus tijd om je af te
vragen of de bewoners de ideeën van Bhalotra ook zo ervaren als hij ze
heeft bedoeld. Met andere woorden: bevalt het wonen de bewoners? Wonen ze er
aangenamer dan in een andere nieuwbouwwijk?
Zo’ n vraag eist natuurlijk een uitgebreid onderzoek. Maar ook bij een
wandeling door de stad kun je er al een indruk van krijgen.
Al wandelend doe je een onderzoekje. Dat gaat in stappen:
1 Wat is de vraag?
2 Je zoekt gegevens op die de vraag kunnen beantwoorden. Daarvoor staan er een
heleboel vragen bij de hieronder uitgeschreven wandeling. Deze vragen
beantwoord je onderweg.
3 Daarnaast let je onderweg ook op de volgende dingen:
- tel het aantal woningen dat te koop staat,
- tel het aantal kinderspeelplaatsen,
- tel het aantal winkels.
Je weet dan:
- of de mensen na enkele jaren weer weg willen uit de wijk,
- of er voldoende voorzieningen zijn.
4 Trek aan het eind van de wandeling een conclusie.
Een wandeling door Kattenbroek
De wandeling begint bij hotel Campanile aan de rand van Kattenbroek.
Loop het hotel uit richting Piet Klerkx.
1 Waarom heet het hotel eigenlijk Campanile?
Ga rechts en steek bij de verkeerslichten de Laan naar Emiclaer over.
2a Is de voorziening voor voetgangers hier goed?
b Wat zou hiervan de reden kunnen zijn?
Loop de Hilder in.
3a Voor welk type bevolkingsgroep zijn de woningen aan de rechterkant van de
straat gebouwd?
b De Hilder is architectonisch als een hof gebouwd; waaruit blijkt dat?
c Waarom hebben de straten hier boerderijnamen?
Loop links de Stinse in.
4 Welke sociale klasse woont hier?
Loop de Stelp in. De straat loopt dood. Kijk in de zijstraat rechts.
5 Welke indruk maakt de bebouwing?
Loop terug en weer rechts de Stinse in, ga rechts Het Wolfseind in.
6a Wie was de architect van de Boerderijkamer?
b De huizen rechts liggen aan het water; liggen ze gunstig ten opzichte van
water en zon?
Ga voor het boerderijtje links, de Hoveniersweg in.
7 Past dit pad in het algemene stratenplan?
Steek de straat over, je loopt over de Meente. Rechts zie je het Zwin.
8 Past deze naam geografisch bij de vorm van het woonblok?
Steek het Langhuis over en loop tussen huisnummers 57 en 59 door.
9 Vind je deze type woningen in Kattenbroek passen?
Ga rechts de Zandkreek in; je komt in de Kreek, een van de hoofdelementen van Kattenbroek. Loop linksaf door de Kreek.
10a De kunstmatige kronkelende watergang doet denken aan de mythe van het
arcadische leven en biedt alle vrijheid aan de onstuimigheid van de natuur.
Klopt die filosofie van het bouwen met de werkelijkheid?
b Doet de Kreek geografisch aan een kreek denken?
Ga links de Mosselkreek in en steek over door de Spuikreek.
11 Doet deze straatnaam je aan een geografische betekenis denken?
Je komt nu op de Ring, weer een hoofdelement. Ga linksaf.
12a De Ring heeft dezelfde omvang als de binnenstad van Amersfoort. Hij
symboliseert de kosmos, het cyclische karakter van ons bestaan en het centrum
van de wijk. Klopt dat laatste?
b Heeft de Ring een functie als rondweg?
Ga rechts het houten bruggetje over. Links kijk je uit op woningen met
‘kattenoortjes’. Ga voor de school links, steek het Geheugen over
en loop tussen de huizen door. Steek het Hof der Herinnering over. Je komt weer
in het Geheugen.
13 Beoordeel de kindvriendelijkheid van deze buurt.
Ga rechts de Laan der Hoven in. Dit is het derde hoofdelement van de stad.
Het symboliseert de spanningsvelden reizen-thuis, dynamiek-rust en
openbaar-privé.
14 Vind je dat deze symboliek hier van toepassing is?
Kijk naar binnen in Tropical Garden.
15 Beoordeel het wooncomfort.
Loop door tot de Verborgen Zone, het vierde hoofdelement van Kattenbroek.
Het is de noord-zuidas van de symbolische stad en symboliseert avontuur,
geheimzinnigheid en reizen in de verbeelding. Het oorspronkelijke landschap
ligt ingesloten.
16a Hoe heeft de architect dat laatste vormgegeven?
b Wat is hier uit de agrarische tijd overgebleven?
c Vind je dat alles hier passen?
Loop terug over de Laan der Hoven tot de Hugo de Vries Serre. Ga naar
binnen, loop er doorheen en ga aan de andere kant er weer uit.
17a Is de architect geslaagd in het concept van twee klimaten?
b Vind je het concept functioneel?
Loop links door de Laan der Winden. Loop het bruggetje over. Steek de
Australiëring over. Je komt bij Het Masker, het vijfde hoofdelement van
Kattenbroek. Het staat model voor de gelaagdheid van de stad.
18a Vind je dit terug in de vormgeving van de woningen?
b Het Masker is tegengesteld gebogen is aan de Ring. Draagt dit bij aan de
harmonie van de architectuur van de stad?
Steek Het Masker over, ga links bij het eikenbosje en loop recht door het
winkelcentrum.
19a Dit winkelcentrum ligt decentraal in de wijk. Lijkt je dat een bezwaar?
b Vind je dat idee bij het architectonisch concept passen?
c Boven het winkelcentrum zijn woningen gebouwd. Behoort dat bij het
architectonisch concept van de wijk?
Loop steeds rechtdoor en ga schuin rechts het Karrespoor in.
20 Hier staan oude en nieuwe elementen door elkaar. Voel je je nog in de wijk
Kattenbroek of ben je er voor je gevoel al uit?
Loop terug naar het hotel.
Stappenplan voor de samenstelling van een stadswandeling met vragen en een inventarisatie-opdracht
1 Kies een stad die past bij het te behandelen aardrijkskunde-onderwerp.
2 Zoek naar relevante literatuur die informatie over de stad geeft.
3 Raadpleeg de topografische kaart en de plattegrond van de stad.
4 Zoek naar enkele markante gebouwen, die kapstokken voor een verhaal kunnen
vormen, zoals het stadhuis, de waag, een haven, het station.
5 Zoek de verschillende zones van de stad: het centrum, de oude
negentiende-eeuwse wijken, de nieuwbouwwijken en breng daarin op een kopie van
de topografische kaart een verdere zonering aan.
6 Bezoek het VVV-kantoor van de stad voor toeristische informatie en zoek naar
eventuele toeristische wandelingen.
7 Loop zelf een route voor; deze kan gedeeltelijk toeristisch zijn, maar moet
ook aardrijkskundige elementen bevatten.
8 Zoek met behulp van de literatuur een probleem die je tijdens de wandeling
tegenkomt. Probeer elementen te vinden waarmee dat probleem kan worden
toegelicht of opgelost.
9 Schrijf de wandeling uit compleet met vragen en opdrachten.
Stappenplan in het kort
1 Kies stad en thema.
2 Zoek literatuur.
3 Gebruik topografische kaart en plattegrond.
4 Zoek markante gebouwen.
5 Markeer stadszonering.
6 Verzamel toeristische informatie.
7 Bereid route voor.
8 Formuleer probleemstelling.
9 Formuleer vragen en opdrachten.