Zoeken naar spanning is voor jongeren drijfveer tot vernieling
Droom van Poliphilo verandert in nachtmerrie
Het gaat dus niet goed met de kunst in Kattenbroek. Niet alleen klagen
bewoners over aantasting van de objecten, ze worden eveneens door de Kattenbroekers
soms verfoeid vanwege de lokatie waarze geplaatst zijn. Het laatst gereedgekomen
kunstwerk, de ’ menhir’ op de hoek van de Mui en de Aziëring,
is zo’ n omstreden object. De stenen pilaar die de Verborgen Zone
al de nieuwe naam Erogene Zone heeft doen krijgen, is terracotta-kleurig
en belemmert het uitzicht van de bewoners die erachter wonen. Daar komt
nog bij dat de pilaar behoorlijk wat schaduw veroorzaakt. De water-tempel
(tussen de Lagune en het Haf) metwaterspuitende olifant (die veel kleiner
is dan aanvankelijkde bedoeling was) is door geplaatste schuttingen van
bewoners voor het publiek niet echt een uitnodigende bezoekplek geworden.
Het water spuit overigens ook niet, want dat maakt voorde omwonenden veel
te veel lawaai.
Toilet
Bij de ’schaal’ (Tertulia) hangen na schooltijd en in de
avonduren groepjes jongeren rond, waardoor bezoekers een kijkje in de
schaal maar overslaan. Bovendien wordt er in de schaal geürineerd
en worden de in de schaal geplaatste foto’ s bespoten met graffiti.
De politie heeft eenmaal een groepje jongeren aangehouden, die de tegels
bespoten hadden met verf en heeft hen de verf zelf weer laten verwijderen.
Maar ook de politie ziet geen kans om vernieling en verloedering van de
kunstobjecten tegen te gaan. ’Wij kunnen niet bij ieder kunstwerk
een agent zetten’ , laat politievoorlichter Hans Bezembinder weten.
Een agent van afdeling Amersfoort Noord vertelt dat de politie regelmatig
overleg voert met de wijkbeheer-teams over problemen die in de wijken
spelen. ’ Wanneer er ergens een probleem is, dan proberen wij daarwat
aan te doen, maar met die kunstwerken blijft het een probleem. Misschien
is heleen oplossing om overal een hekwerk of een afrastering omheen te
zetten, zodat er niemand meer bij kan.’
Vernieling is echter niet het enige waarover geklaagd wordt. Wat te denken van de Maanhof (ook wel Hof der Schaduw) genoemd van Kazuo Katase? Dit kunstwerk, geplaatst bovenop een dekzandrug aan de rand van het Stadspark, markeert het uiteinde van de wandelroute van de droom van Poliphilo. Het gebouw is geheel zwart en in elk van de vier wanden zit een blind raam. Die kleurstaat voor de dood. Het leven, de vruchtbaarheid van de aarde, zou hierbij gesymboliseerd worden door korenaren rondom het object. Het gebouwtje is inmiddels vol gespoten met graffiti en de korenaren zijn voor een groot deel vertrapt en kapot gefietst. Niet echt een symbool van het leven meer dus. Ook de ’ majestueuze’ eik in het hart van de schaduwhof doet zijn naam geen eer aan, maar dat kan nog met de loop der jaren veranderen als de boom verder groeit.
Klachtenlijn
Via een speciale servicelijn kunnen Amersfoorters klachten indienen bij
de gemeente. Bij de dienst Stadsbeheer en Milieu (SBM) komen de laatste
tijd steeds meer klachten binnen over de kunst in de Verborgen Zone. SBM
is verantwoordelijk voor het onderhoud, maar de dienst deelt desgevraagd
mede, dat daarvoor geen geld is vrijgemaakt. Een woordvoerder van de dienst
vertelt dat er wel gewerkt wordt aan een onderhoudsplan, maar van structureel
onderhoud is nu nog geen sprake. ’ De kunstwerken zijn nog vrij
nieuw en er komen er ook nog wat bij’ , vertelt hij. ’ Wij
hebben dan wel het beheer en onderhoud over de objecten gekregen, maar
we zijn nog nooit ergens bij betrokken.’
De afdeling communicatie laatweten dat de gemeente erzoveel mogelijk aan
doet om de kunst in Amersfoort mooi te houden. ’ De dienst SBM krijgt
bij oplevering van een kunstwerk het onderhoud, maar er is zoveel kunst
in Amersfoort, dat dit best budgettaire problemen kan opleveren’
, aldus een woordvoerster van de afdeling. ’ We weten dat kunstwerken
regelmatig met graffiti worden beklad en we laten dat zo snel mogelijk
weghalen. Ook in Kattenbroek. De kunstwerken zijn voorzien van een graffiti-bestendige
laag. Daardoor is graffiti er eenvoudiger af te krijgen, maar je kunt
het niet tegengaan.’ De gemeente heeft voor de kunst in Kattenbroek
een bedrag van 1,3 miljoen gulden beschikbaar gesteld. Het hele project
van de ’ Droom van Poliphilo’ kost 3 miljoen gulden en wordt
mede betaald door sponsors. In totaal komen er 12 tot 13 kunstwerken,
waarvan er nu acht geplaatst zijn.
Spanning
Trudy de Mooy, die rondleidingen verzorgt langs de kunst in Kattenbroek,
laat weten dat de mensen die zij rondleidt niet veel opmerkingen over
de aantasting van de kunstwerken maken. ’ Ze vinden het natuurlijk
wel jammer dat ze beklad worden, maar ze kijken er wel doorheen. Het gaat
hen om het verhaal achter de kunst. Daar komen ze voor. Graffiti is ook
iets van deze tijd. Vaak houden mensen er al rekening mee, dat iets er
niet meer ongeschonden uitziet’ , aldus Trudy. Niettemin is zij
afgelopen zondagmiddag met een groepje jongeren gaan praten, die regelmatig
vertoeft bij de schaal. Trudy sprak samen met David Veldhoen, de maker
van het kunstwerk, de jongeren aan. ’ Die afspraak had ik vorige
week met ze gemaakt en er waren er heel wat zondagmiddag’ , vertelt
Trudy. ’ We hebben ze uitgelegd dat de kunstwerken er niet zomaar
zijn neergezet, dat er een verhaal achter zit. De jongeren stonden echt
open voor ons verhaal. Op de vraag waarom zij de kunstwerken bekladden
antwoordden ze dat het ze vooral om de spanning ging, hoever ze kunnen
gaan. Maar ze klaagden ook over het feit dat ze geen eigen ontmoetingsplek
hebben. Kattenbroek heeft wat dat betreft heel weinig groen en open plekken
voor jongeren.’ Trudy hoopt dat het gesprek met de jeugd een positief
effect heeft. ’ Ze hebben in elk geval zondag de schaal helpen schoonmaken.
Het zijn echt geen criminelen, maar ze doen dingen omdat ze zich vervelen,
of omdat ze een beetje spanning willen.’
Het open boek van Poliphilo
De plaatsing van het kunstwerk ’ Het open boek van Poliphilo’
van de kunstenaar Joseph Semah heeft voor grote beroering gezorgd in de
wijk Verborgen Zone in Kattenbroek. Buurtbewoners vrezen dat kinderen
de kunstwerken als skateboardbaan gaan gebruiken en zich eraan verwonden.
Ook zijn ze verbolgen over het feit dat ze niet over de plaatsing zijn
ingelicht.
Kunstenaar Joseph Semah heeft op 22 plekken in de Verborgen Zone telkens
twee ijzeren platen laten neerleggen. De platen worden aan een kant ondersteund
door bronzen beelden van honden, konijnen of eenden, zodat ze onder een
hoek komen te staan. Volgens de kunstenaar vormen de platen op die manier
een ontmoeting tussen hemel en aarde. Het getal 22 verwijst naar de 22
delen waaruit de menselijke schedel bestaat: de perfecte architecturale
vorm. En ook het Hebreeuwse alfabet telt 22 letters. Het kunstwerk haakt
aan bij het thema van de Verborgen Zone: ’ De droom van Poliphilo’
, een vertelling uit de vroege Renaissance.
Een aantal bewoners van ’ t Avontuur in de Verborgen Zone reageerde
dinsdagochtend echter verbijsterd op de plaatsing van de kunstuiting van
Semah in de grasperken. ’ Onze eerste reactie was dat er planken
waren neergelegd om te voorkomen dat er mensen in de gaten vallen’
, vertelt mevrouw A. van IJken. ’ Het zijn net nu net halfdode dieren
waar ze een stalen plaat op gelegd hebben’ , merkt een voorbijgangster
op. Ook andere buurtbewoners en passanten trekken de wenkbrauwen op. De
vrees bestaat dat de stalen platen door kinderen gebruikt gaan worden
om op te rollerskaten. En dat kan vanwege de scherpe uitsteeksels bij
een valpartij fikse verwondingen opleveren. ’ En wat denk je van
die mensen die het gras moeten maaien. Die kunnen er mooi niet meer langs
met die machines’ , voorspelt buurtbewoonster Van Dijk-Wolvenne.
’ Ze kunnen die beelden beter gewoon rechtop zetten’ , suggereert
Van IJken. Ook steekt het hen dat de wijkbewoners geen enkeIe inspraak
hebben gekregen. En dat terwijl volgens Van IJken en Van Dijk, 2 procent
van koopprijs van de woningen aan kunst besteed wordt.
Dat laatste wordt met klem ontkend door de woordvoerster van de gemeente
Amersfoort, L. Naber. ’ Bij de gemeente is ook niet bekend dat mensen
zich zorgen maken.’ Ze wijst erop dat de plaatsing van de kunst
in de Verborgen Zone al een aantal jaren geleden is vastgelegd. ’
Bij de plaatsing van een kunstwerk wordt er ook op gelet dat het geen
gevaar oplevert voor de omgeving. In onze ogen is het absoluut niet gevaarlijk.
En het is kunst, het is geen speelplaats.’ Ook over verwildering
van de grasperken hoeven de bewoners wat haar betreft niet ongerust te
zijn. ’ In het onderhoudsbestek staat dat ook rond obstakels het
gras moet worden geknipt.’
De medewerkers van bronsgieterij Slegers, die de beelden gemaakt en geplaatst
hebben, halen over alle ophef hun schouders op. ’ Wij hebben ook
positieve reacties gehad. Kijk, elk kunstwerk roept wel discussies op.
En bij elk ding dat je plaatst, loop je het gevaar dat kinderen eraf vallen
en zich verwonden’ , aldus een van hen.
’ Ze klimmen er dagelijks met laddertjes in’
Toen er mensen speciaal uit Hilversum waren gekomen om ’ haar
schaal’ te bekijken, pakte ze met liefde een trapje uit de schuur.
Zo trots is ze op het werk en ze kon het dan ook niet over haar hart verkrijgen
om de tertuliatoeristen voor niets de reis te laten maken. Momenteel is
ze vervuld van een mengeling van woede en verontwaardiging: vandalen hebben
de schaal beschadigd.
Wie aan de Schaal van Tertulia - in de volksmond Schaal van Veldhoen -
komt, komt aan Emmy de Vries. De inwoner van Kattenbroek maakte de geboorte
en groei van het nationaal bekende kunstwerk als naaste buur van dichtbij
mee en de schok was dan ook groot toen jongeren woensdagmiddag de schaal
bekladden. ’ Het is echt schandalig. En dat terwijl na het weekeinde
de laatste hand zou worden gelegd aan de afwerking. Dan zou het kunstwerk
onder meer een anti-graffitilaag krijgen die het tegen verf en andere
troep moet beschermen.’ Het huis van de De Vries’ staat pal
naast Veldhoens monumentale werk. De ingang bevindt zich echter aan de
andere zijde waardoor er geen zicht is op wie er in en uit de schaal klimt.
De beschadiging van het werk heeft zich dan ook voltrokken buiten het
oog van Emmy de Vries. Toen buurjongens haar op de hoogte stelden, belde
ze direct naar Veldhoens assistente Trudy de Mooi.
De Vries: ’ We wonen hier al sinds 1989. Onze boerderij is op initiatief
van Bhalorta bewaard gebleven. Op een dag klopte hier een man aan die
de weg niet kón vinden; hij had geen kaart bij zich. We raakten
aan de praat en het bleek Daniël Veldhoen te zijn. Het terrein naast
de boerderij vond hij dé lokatie voor zijn kunstwerk.’ Toen
het veld aan Het Haf definitief werd aangewezen als standplaats van de
schaal bleef het contact tussen de familie De Vries ïn Veldhoen bestaan.
Zo prijkten de gezichten van de ouders en één van hun vier
zonen op de demonstratietegels die wijkgenoten warm moesten maken voor
deelname. ’ Ik ken eigenlijk niemand hier in de vijk die niet enthousiast
is over de schaal. Natuurlijk heeft niet iedereen een tegel met zijn portret
gekocht, maar er is wel heel veel belangstelling voor en dat terwijl het
nog liet eens officieel is geopend. Er komen vrijwel dagelijks mensen
die met behulp van losse planken of eigen laddertjes in de schaal proberen
te kijken’ , aldus De Vries. Ze verheugt zich al op de zomer, wanneer
de grond tussen de hoeve en de schaal is aangekleed met een perkje en
struiken. Nu is de aanblik nog een beetje troosteloos. Als De Vries vanuit
de woonkamer duidt hoe het veldje er uit moet gaan zien, maakt een echtpaar
uit Hoogland zich op om in de schaal te blikken. Vanaf een provisorisch
opstapje zoeken ze tevergeefs naar het portret van een in Kattenbroek
woonachtige vriendin, een schier onmogelijke opgave tussen acht- tot negenhonderd
blauwgetinte tegels.
Het is de eerste keer dat het duo de schaal bezichtigt. Over de blauwe
en rode tekeningen die over de tegels zijn gespoten zijn de Hooglanders
kort. ’ Het is gewoonweg afschuwelijk, vreselijk asociaal. Wat zal
Veldhoen laaiend zijn.’
Laatste kunstwerk valt slecht (?)
Het laatst geplaatste kunstwerk is ’ Het open boek van Poliphilo’ van de kunstenaar Joseph Semah. Onder de titel ’ ’ Gevallen kunst’ valt slecht in Kattenbroek’ meldt de Handelpost op 6 maart j.l. dat het kunstwerk voor grote beroering heeft gezorgd in de Verborgen Zone.
Buurtbewoners vrezen dat kinderen de kunstwerken als skateboardbaan gaan
gebruiken en zich eraan verwonden. Ook zijn ze verbolgen over het feit
dat ze niet over de plaatsing zijn ingelicht.
Op 22 plekken in de Verborgen Zone zijn telkens twee ijzeren platen neergelegd
(het open boek dus). De platen worden aan een kant ondersteund door bronzen
beelden van honden, konijnen of eenden, zodat ze onder een hoek komen
te staan. Volgens de kunstenaar vormen de platen op die manier een ontmoeting
tussen hemel en aarde.
Het getal 22 verwijst naar de 22 delen waaruit de menselijke schedel bestaat: de perfecte architecturale vorm. Ook het Hebreeuwse alfabet heeft 22 letters. Kom er maar op!
Eerste reacties uit de buurt:
we dachten dat er planken waren neergelegd om te voorkomen dat er
mensen in gaten zouden vallen; het zijn net halfdode dieren waar
ze een stalen plaat op gelegd hebben. Ook maakt de buurt zich zorgen
over de mensen die het gras moeten maaien (hier moest ik even van
slikken). Verder steekt het dat er geen inspraak is geweest.
De woordvoerster van de gemeente wijst erop dat de plannen al jaren
bekend zijn; er is gekeken naar veiligheid; overigens is het kunst
en geen speelplaats. In het onderhoudsbestek van het groen is het
knippen van gras rond obstakels opgenomen: de bezorgde burger hoeft
zich dus niet ongerust te maken. He, dat lucht op!
Ikzelf moet toegeven dat enkele kunstwerken toch lugubere trekjes
hebben!
bron: Handelspost d.d. 6 maart 1997