Kattenbroek - Opvallend, gedurfd en speels

Zoeken naar spanning is voor jongeren drijfveer tot vernieling

Droom van Poliphilo verandert in nachtmerrie
Het gaat dus niet goed met de kunst in Kattenbroek. Niet alleen klagen bewoners over aantasting van de objecten, ze worden eveneens door de Kattenbroekers soms verfoeid vanwege de lokatie waarze geplaatst zijn. Het laatst gereedgekomen kunstwerk, de ’ menhir’ op de hoek van de Mui en de Aziëring, is zo’ n omstreden object. De stenen pilaar die de Verborgen Zone al de nieuwe naam Erogene Zone heeft doen krijgen, is terracotta-kleurig en belemmert het uitzicht van de bewoners die erachter wonen. Daar komt nog bij dat de pilaar behoorlijk wat schaduw veroorzaakt. De water-tempel (tussen de Lagune en het Haf) metwaterspuitende olifant (die veel kleiner is dan aanvankelijkde bedoeling was) is door geplaatste schuttingen van bewoners voor het publiek niet echt een uitnodigende bezoekplek geworden. Het water spuit overigens ook niet, want dat maakt voorde omwonenden veel te veel lawaai.

Toilet
Bij de ’schaal’ (Tertulia) hangen na schooltijd en in de avonduren groepjes jongeren rond, waardoor bezoekers een kijkje in de schaal maar overslaan. Bovendien wordt er in de schaal geürineerd en worden de in de schaal geplaatste foto’ s bespoten met graffiti. De politie heeft eenmaal een groepje jongeren aangehouden, die de tegels bespoten hadden met verf en heeft hen de verf zelf weer laten verwijderen.
Maar ook de politie ziet geen kans om vernieling en verloedering van de kunstobjecten tegen te gaan. ’Wij kunnen niet bij ieder kunstwerk een agent zetten’ , laat politievoorlichter Hans Bezembinder weten. Een agent van afdeling Amersfoort Noord vertelt dat de politie regelmatig overleg voert met de wijkbeheer-teams over problemen die in de wijken spelen. ’ Wanneer er ergens een probleem is, dan proberen wij daarwat aan te doen, maar met die kunstwerken blijft het een probleem. Misschien is heleen oplossing om overal een hekwerk of een afrastering omheen te zetten, zodat er niemand meer bij kan.’

Vernieling is echter niet het enige waarover geklaagd wordt. Wat te denken van de Maanhof (ook wel Hof der Schaduw) genoemd van Kazuo Katase? Dit kunstwerk, geplaatst bovenop een dekzandrug aan de rand van het Stadspark, markeert het uiteinde van de wandelroute van de droom van Poliphilo. Het gebouw is geheel zwart en in elk van de vier wanden zit een blind raam. Die kleurstaat voor de dood. Het leven, de vruchtbaarheid van de aarde, zou hierbij gesymboliseerd worden door korenaren rondom het object. Het gebouwtje is inmiddels vol gespoten met graffiti en de korenaren zijn voor een groot deel vertrapt en kapot gefietst. Niet echt een symbool van het leven meer dus. Ook de ’ majestueuze’ eik in het hart van de schaduwhof doet zijn naam geen eer aan, maar dat kan nog met de loop der jaren veranderen als de boom verder groeit.

Klachtenlijn
Via een speciale servicelijn kunnen Amersfoorters klachten indienen bij de gemeente. Bij de dienst Stadsbeheer en Milieu (SBM) komen de laatste tijd steeds meer klachten binnen over de kunst in de Verborgen Zone. SBM is verantwoordelijk voor het onderhoud, maar de dienst deelt desgevraagd mede, dat daarvoor geen geld is vrijgemaakt. Een woordvoerder van de dienst vertelt dat er wel gewerkt wordt aan een onderhoudsplan, maar van structureel onderhoud is nu nog geen sprake. ’ De kunstwerken zijn nog vrij nieuw en er komen er ook nog wat bij’ , vertelt hij. ’ Wij hebben dan wel het beheer en onderhoud over de objecten gekregen, maar we zijn nog nooit ergens bij betrokken.’
De afdeling communicatie laatweten dat de gemeente erzoveel mogelijk aan doet om de kunst in Amersfoort mooi te houden. ’ De dienst SBM krijgt bij oplevering van een kunstwerk het onderhoud, maar er is zoveel kunst in Amersfoort, dat dit best budgettaire problemen kan opleveren’ , aldus een woordvoerster van de afdeling. ’ We weten dat kunstwerken regelmatig met graffiti worden beklad en we laten dat zo snel mogelijk weghalen. Ook in Kattenbroek. De kunstwerken zijn voorzien van een graffiti-bestendige laag. Daardoor is graffiti er eenvoudiger af te krijgen, maar je kunt het niet tegengaan.’ De gemeente heeft voor de kunst in Kattenbroek een bedrag van 1,3 miljoen gulden beschikbaar gesteld. Het hele project van de ’ Droom van Poliphilo’ kost 3 miljoen gulden en wordt mede betaald door sponsors. In totaal komen er 12 tot 13 kunstwerken, waarvan er nu acht geplaatst zijn.

Spanning
Trudy de Mooy, die rondleidingen verzorgt langs de kunst in Kattenbroek, laat weten dat de mensen die zij rondleidt niet veel opmerkingen over de aantasting van de kunstwerken maken. ’ Ze vinden het natuurlijk wel jammer dat ze beklad worden, maar ze kijken er wel doorheen. Het gaat hen om het verhaal achter de kunst. Daar komen ze voor. Graffiti is ook iets van deze tijd. Vaak houden mensen er al rekening mee, dat iets er niet meer ongeschonden uitziet’ , aldus Trudy. Niettemin is zij afgelopen zondagmiddag met een groepje jongeren gaan praten, die regelmatig vertoeft bij de schaal. Trudy sprak samen met David Veldhoen, de maker van het kunstwerk, de jongeren aan. ’ Die afspraak had ik vorige week met ze gemaakt en er waren er heel wat zondagmiddag’ , vertelt Trudy. ’ We hebben ze uitgelegd dat de kunstwerken er niet zomaar zijn neergezet, dat er een verhaal achter zit. De jongeren stonden echt open voor ons verhaal. Op de vraag waarom zij de kunstwerken bekladden antwoordden ze dat het ze vooral om de spanning ging, hoever ze kunnen gaan. Maar ze klaagden ook over het feit dat ze geen eigen ontmoetingsplek hebben. Kattenbroek heeft wat dat betreft heel weinig groen en open plekken voor jongeren.’ Trudy hoopt dat het gesprek met de jeugd een positief effect heeft. ’ Ze hebben in elk geval zondag de schaal helpen schoonmaken. Het zijn echt geen criminelen, maar ze doen dingen omdat ze zich vervelen, of omdat ze een beetje spanning willen.’

Het open boek van Poliphilo

De plaatsing van het kunstwerk ’ Het open boek van Poliphilo’ van de kunstenaar Joseph Semah heeft voor grote beroering gezorgd in de wijk Verborgen Zone in Kattenbroek. Buurtbewoners vrezen dat kinderen de kunstwerken als skateboardbaan gaan gebruiken en zich eraan verwonden. Ook zijn ze verbolgen over het feit dat ze niet over de plaatsing zijn ingelicht.
Kunstenaar Joseph Semah heeft op 22 plekken in de Verborgen Zone telkens twee ijzeren platen laten neerleggen. De platen worden aan een kant ondersteund door bronzen beelden van honden, konijnen of eenden, zodat ze onder een hoek komen te staan. Volgens de kunstenaar vormen de platen op die manier een ontmoeting tussen hemel en aarde. Het getal 22 verwijst naar de 22 delen waaruit de menselijke schedel bestaat: de perfecte architecturale vorm. En ook het Hebreeuwse alfabet telt 22 letters. Het kunstwerk haakt aan bij het thema van de Verborgen Zone: ’ De droom van Poliphilo’ , een vertelling uit de vroege Renaissance.
Een aantal bewoners van ’ t Avontuur in de Verborgen Zone reageerde dinsdagochtend echter verbijsterd op de plaatsing van de kunstuiting van Semah in de grasperken. ’ Onze eerste reactie was dat er planken waren neergelegd om te voorkomen dat er mensen in de gaten vallen’ , vertelt mevrouw A. van IJken. ’ Het zijn net nu net halfdode dieren waar ze een stalen plaat op gelegd hebben’ , merkt een voorbijgangster op. Ook andere buurtbewoners en passanten trekken de wenkbrauwen op. De vrees bestaat dat de stalen platen door kinderen gebruikt gaan worden om op te rollerskaten. En dat kan vanwege de scherpe uitsteeksels bij een valpartij fikse verwondingen opleveren. ’ En wat denk je van die mensen die het gras moeten maaien. Die kunnen er mooi niet meer langs met die machines’ , voorspelt buurtbewoonster Van Dijk-Wolvenne. ’ Ze kunnen die beelden beter gewoon rechtop zetten’ , suggereert Van IJken. Ook steekt het hen dat de wijkbewoners geen enkeIe inspraak hebben gekregen. En dat terwijl volgens Van IJken en Van Dijk, 2 procent van koopprijs van de woningen aan kunst besteed wordt.
Dat laatste wordt met klem ontkend door de woordvoerster van de gemeente Amersfoort, L. Naber. ’ Bij de gemeente is ook niet bekend dat mensen zich zorgen maken.’ Ze wijst erop dat de plaatsing van de kunst in de Verborgen Zone al een aantal jaren geleden is vastgelegd. ’ Bij de plaatsing van een kunstwerk wordt er ook op gelet dat het geen gevaar oplevert voor de omgeving. In onze ogen is het absoluut niet gevaarlijk. En het is kunst, het is geen speelplaats.’ Ook over verwildering van de grasperken hoeven de bewoners wat haar betreft niet ongerust te zijn. ’ In het onderhoudsbestek staat dat ook rond obstakels het gras moet worden geknipt.’
De medewerkers van bronsgieterij Slegers, die de beelden gemaakt en geplaatst hebben, halen over alle ophef hun schouders op. ’ Wij hebben ook positieve reacties gehad. Kijk, elk kunstwerk roept wel discussies op. En bij elk ding dat je plaatst, loop je het gevaar dat kinderen eraf vallen en zich verwonden’ , aldus een van hen.

’ Ze klimmen er dagelijks met laddertjes in’

Toen er mensen speciaal uit Hilversum waren gekomen om ’ haar schaal’ te bekijken, pakte ze met liefde een trapje uit de schuur. Zo trots is ze op het werk en ze kon het dan ook niet over haar hart verkrijgen om de tertuliatoeristen voor niets de reis te laten maken. Momenteel is ze vervuld van een mengeling van woede en verontwaardiging: vandalen hebben de schaal beschadigd.
Wie aan de Schaal van Tertulia - in de volksmond Schaal van Veldhoen - komt, komt aan Emmy de Vries. De inwoner van Kattenbroek maakte de geboorte en groei van het nationaal bekende kunstwerk als naaste buur van dichtbij mee en de schok was dan ook groot toen jongeren woensdagmiddag de schaal bekladden. ’ Het is echt schandalig. En dat terwijl na het weekeinde de laatste hand zou worden gelegd aan de afwerking. Dan zou het kunstwerk onder meer een anti-graffitilaag krijgen die het tegen verf en andere troep moet beschermen.’ Het huis van de De Vries’ staat pal naast Veldhoens monumentale werk. De ingang bevindt zich echter aan de andere zijde waardoor er geen zicht is op wie er in en uit de schaal klimt. De beschadiging van het werk heeft zich dan ook voltrokken buiten het oog van Emmy de Vries. Toen buurjongens haar op de hoogte stelden, belde ze direct naar Veldhoens assistente Trudy de Mooi.
De Vries: ’ We wonen hier al sinds 1989. Onze boerderij is op initiatief van Bhalorta bewaard gebleven. Op een dag klopte hier een man aan die de weg niet kón vinden; hij had geen kaart bij zich. We raakten aan de praat en het bleek Daniël Veldhoen te zijn. Het terrein naast de boerderij vond hij dé lokatie voor zijn kunstwerk.’ Toen het veld aan Het Haf definitief werd aangewezen als standplaats van de schaal bleef het contact tussen de familie De Vries ïn Veldhoen bestaan. Zo prijkten de gezichten van de ouders en één van hun vier zonen op de demonstratietegels die wijkgenoten warm moesten maken voor deelname. ’ Ik ken eigenlijk niemand hier in de vijk die niet enthousiast is over de schaal. Natuurlijk heeft niet iedereen een tegel met zijn portret gekocht, maar er is wel heel veel belangstelling voor en dat terwijl het nog liet eens officieel is geopend. Er komen vrijwel dagelijks mensen die met behulp van losse planken of eigen laddertjes in de schaal proberen te kijken’ , aldus De Vries. Ze verheugt zich al op de zomer, wanneer de grond tussen de hoeve en de schaal is aangekleed met een perkje en struiken. Nu is de aanblik nog een beetje troosteloos. Als De Vries vanuit de woonkamer duidt hoe het veldje er uit moet gaan zien, maakt een echtpaar uit Hoogland zich op om in de schaal te blikken. Vanaf een provisorisch opstapje zoeken ze tevergeefs naar het portret van een in Kattenbroek woonachtige vriendin, een schier onmogelijke opgave tussen acht- tot negenhonderd blauwgetinte tegels.
Het is de eerste keer dat het duo de schaal bezichtigt. Over de blauwe en rode tekeningen die over de tegels zijn gespoten zijn de Hooglanders kort. ’ Het is gewoonweg afschuwelijk, vreselijk asociaal. Wat zal Veldhoen laaiend zijn.’

Laatste kunstwerk valt slecht (?)

Het laatst geplaatste kunstwerk is ’ Het open boek van Poliphilo’ van de kunstenaar Joseph Semah. Onder de titel ’ ’ Gevallen kunst’ valt slecht in Kattenbroek’ meldt de Handelpost op 6 maart j.l. dat het kunstwerk voor grote beroering heeft gezorgd in de Verborgen Zone.

Buurtbewoners vrezen dat kinderen de kunstwerken als skateboardbaan gaan gebruiken en zich eraan verwonden. Ook zijn ze verbolgen over het feit dat ze niet over de plaatsing zijn ingelicht.
Op 22 plekken in de Verborgen Zone zijn telkens twee ijzeren platen neergelegd (het open boek dus). De platen worden aan een kant ondersteund door bronzen beelden van honden, konijnen of eenden, zodat ze onder een hoek komen te staan. Volgens de kunstenaar vormen de platen op die manier een ontmoeting tussen hemel en aarde.

Het getal 22 verwijst naar de 22 delen waaruit de menselijke schedel bestaat: de perfecte architecturale vorm. Ook het Hebreeuwse alfabet heeft 22 letters. Kom er maar op!

Eerste reacties uit de buurt:
we dachten dat er planken waren neergelegd om te voorkomen dat er mensen in gaten zouden vallen; het zijn net halfdode dieren waar ze een stalen plaat op gelegd hebben. Ook maakt de buurt zich zorgen over de mensen die het gras moeten maaien (hier moest ik even van slikken). Verder steekt het dat er geen inspraak is geweest.
De woordvoerster van de gemeente wijst erop dat de plannen al jaren bekend zijn; er is gekeken naar veiligheid; overigens is het kunst en geen speelplaats. In het onderhoudsbestek van het groen is het knippen van gras rond obstakels opgenomen: de bezorgde burger hoeft zich dus niet ongerust te maken. He, dat lucht op!
Ikzelf moet toegeven dat enkele kunstwerken toch lugubere trekjes hebben!

bron: Handelspost d.d. 6 maart 1997