De start
Maart 1988: B&W van de gemeente Amersfoort kiezen voor het bureau Kuiper
en Compagnons uit Rotterdam voor het ontwerp en de ontwikkeling van Kattenbroek
als nieuwste woonwijk van Amersfoort. Bij de voorbereiding van Kattenbroek zijn
vier partijen betrokken die samen het beleidsteam Kattenbroek vormen. Die vier
partijen zijn naast de gemeente Amersfoort de Stichting Centrale Woningzorg
(SCW), Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) en de Kamer van Koophandel
(KvK). Namens de gemeente maakt wethouder Fons Asselbergs (thans directeur
Monumentenzorg) deel uit van het beleidsteam. De uitwerking van de deelplannen
is telkens in handen gegeven van andere architecten (totaal ongeveer 40).
Hieronder een afbeeding van de eerste basisschets.
In Kattenbroek zijn ongeveer 4700 woningen gebouwd, waarvan:
- 78% eensgezinswoningen
- 30%. vrije sector (incl. vrije sector met eigen bijdrage)
- 38% woningwetwoningen
- 25 tot 30% woningen voor ouderen.
De verschillende categorieën woningen zijn in elke buurt vertegenwoordigd. Er
is dus ruimte voor alle leeftijdsgroepen, samenlevingsvormen en
inkomensgroepen. De bouw is gestart begin 1990, eind 1995 zijn de laatste
opgeleverd. In totaal wonen er in Kattenbroek zo’n 14.000 mensen.
Het plan (het begin)
Alles wijst erop dat Amersfoorts nieuwste woonwijk, Kattenbroek, een bijzondere wijk wordt, anders dan andere nieuwbouwwijken: opvallender, markanter, verrassender en gevarieerder. De ontwerper van de wijk is de architect en stedenbouwkundige Ashok Bhalotra van het bureau Kuiper Compagnons uit Rotterdam. Bhalotra gaat bij het ontwerpen uit van ideeën, zoals reizen en thuis zijn, lente en zomer, winter en herfst. Die ideeën sturen hem bij zijn werk, maar ze zullen uiteindelijk ook in de nieuwbouwwijk Kattenbroek zijn te herkennen en te ervaren.
Het plan
Kattenbroek ligt tussen Zielhorst en Hoogland. Er komen ongeveer 4650 woningen.
Begin 1990 start de bouw van de eerste woningen, de laatste komen in 1994
gereed. Vanaf eind 1990 tot en met 1994 worden er dus jaarlijks zo’ n
1200 woningen opgeleverd.
Het beleidsteam
Kuiper Compagnons heeft het ontwikkelingsplan Kattenbroek gemaakt. De leiding
van de ontwikkeling en uitvoering van dit plan is in handen van het Beleidsteam
Kattenbroek. Daarin zitten de gemeente, de woningbouwcorporaties en het
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds. Het beleidsteam adviseert het College van
Burgemeester en Wethouders.
Het begin
De ordening van de ruimte
Reizen en thuis zijn lopen als een rode draad door het plan. Ontwerper Bhalotra
is van mening dat mensen constant willen ontdekken en iets mee willen maken in
hun leefomgeving. Die omgeving moet daarom voor afwisseling en spanning zorgen,
maar daarnaast moeten mensen zich er ook
De Ring
De belangrijkste ruimtelijke structuur wordt gevormd door de Ring: een weg voor
de buurtontsluiting, begeleid door woningen. De Ring is een middel voor
bewoners en bezoekers van de wijk om zich te oriënteren. Bovendien verbindt ze
de buurten onderling. De Ring is het symbool van het thuis zijn.
De Laan der Hoven
De Laan der Hoven bestaat (uiteraard) uit hoven, iedere hof heeft zijn eigen
vorm, inrichting en sfeer. Water neemt er een belangrijke plaats in. Onderdeel
van de laan is het stadsdeelcentrum ‘Emiclaer’. Zoals de binnenstad
het hart van de bestaande stad vormt met winkels, restaurants, cafés en
markten, zo moet het stadsdeelcentrum het nieuwe hart van Amersfoort-Noord
worden. Het stadsdeelcentrum wordt ontwikkeld rondom een groot hof (een plein)
grenzend aan de vijver in het stadsdeelpark.
Elke hof heeft zijn eigen inrichting en zijn eigen kenmerkende woonvorm en
sfeer.
Het Masker
Het Masker vormt het decor, maar ook het gezicht en de gelaagdheid van de wijk.
Het bestaat uit woongebouwen van drie tot vijf lagen met galerij of portiek.
Het thema Masker krijgt gestalte door de balkons en galerijen en door
toevoegingen in de gevel in de vorm van kleuren en decoraties.
Verborgen Zone
De Verborgen Zone is een tachtig meter brede strook van ca. 1,5 km in
Noord-Zuid richting. Ze wordt begrensd door water en stadsmuren . Deze
stadsmuren bestaan voor een groot deel uit muurhuizen. In het hart van de zone
komen verschillende, bijzondere woonvormen en woningtypes in een landschap en
een inrichting die geïnspireerd zijn door het thema lente.
De Kreek
De Kreek benadrukt met haar eigenzinnige vorm het verloop van de bestaande
sloten en verkavelingstructuur. De Kreek verbindt de aanwezige boerderijen in
het landschap tot een route. Aan de Kreek komen woonerven:
boerderijachtige woningen op een gemeenschappelijk erf, met een landelijke
inrichting. Elk erf vormt een eenheid. De Kreek biedt plaats aan de romantiek
van het wonen en de heftigheid van de natuur.
Buurtniveau
Al diverse buurten van Kattenbroek of delen ervan hebben een naam. In
Kattenbroek-Zuid zijn dat onder andere: het Fort, de Witte Wal, de Stille
Steeg, de Boerderijhof, de Kantelenwoningen, de Paleiswoningen en de objecten
aan de zuidrand (Kubus, Donjon, de Gebroken Cirkel). Markante benamingen in
Kattenbroek-Oost zijn de Boerderijenkamer, de Moeraszone en de woonerven aan de
Kreek. In Kattenbroek-Noord vallen vooral de Heuvel en het wonen in de
geluidswal op. Het Villabos en de Brugwoningen liggen in het westen en de
woningen aan een Wintertuin en de Gesloten Stad in het hart van de wijk.
De namen zijn uitdrukking van zowel beeld als sfeer. De woningontwerpen, het
gezicht van de woningen (kleur, materiaal, vorm) en de inrichting van de
woonomgeving zijn door het thema geïnspireerd. De namen benadrukken het eigen
karakter van de woonbuurtjes en bouwprojecten.
Bestaande landschap en bebouwing
Bij de uitwerking van het plan neemt het oude, landschappelijke Kattenbroek een
belangrijke plaats in. Zowel de stedenbouwer als het Beleidsteam Kattenbroek
proberen de landschappelijke elementen zoveel mogelijk te handhaven en op te
nemen in de nieuwe stedenbouwkundige structuur.
Groen en recreatie
De belangrijkste groene recreatieruimte voor Kattenbroek is het stadsdeelpark.
De vijver en de dekzandrug (een grote groene ruimte), beide een onderdeel van
dit park, grenzen aan de wijk. Uitgangspunt is dat alle openbare ruimte in
Kattenbroek geschikt moet zijn voor recreatie. Iedereen moet de aanwezige
voorzieningen kunnen gebruiken.
Verkeer
Kattenbroek krijgt een fijnmazig net van voetpaden en fietsverbindingen.
Fietsroutes die samenvallen met hoofd-auto-ontsluitingen krijgen aparte
fietsvoorzieningen. De wijk heeft twee ontsluitingen aan de rondweg, zodat er
een prima verbinding bestaat met de rest van Amersfoort en met het provinciale
en nationale wegennet.
Buslijnen verbinden Kattenbroek met het stadsdeelcentrum, het NS station
Schothorst, Amersfoort-centrum en het Centraal Station in Amersfoort. De
looptijd naar de dichtstbijzijnde bushalte hoeft nooit meer te zijn dan vijf
minuten. Een matige snelheid voor autoverkeer en de veiligheid van voetgangers
en fietsers krijgen grote aandacht.
Onderwijs
In Kattenbroek is ruimte voor één P.C. basisschool, één R.K. basisschool en
twee openbare basisscholen. Het basisonderwijs komt in de
‘Moeraszone’ tussen de Laan der Hoven en de Heideweg, en in de
Verborgen Zone. De scholen grenzen aan de routes voor langzaam verkeer. Ze zijn
daardoor goed en veilig bereikbaar.
Het stadsdeelcentrum
Het stadsdeelcentrum, het nieuwe hart van Amersfoort-Noord op de grens van
Kattenbroek en Zielhorst, krijgt een bijzondere ligging. Het is de bedoeling
dat het meer is dan een geïsoleerd winkelcentrum. Diverse functies komen hier
bij elkaar, zoals wonen, winkelen, werken en recreëren. Het wordt dus een echt
centrum.
Het stadsdeelcentrum heeft een oppervlakte van 17.000 m2 voor winkels.
Daarnaast is er plaats voor kleinschalige bedrijven, woningen en een weekmarkt.
Vlakbij het centrum ligt een vijver, die bestemd is voor recreatie. Het zou een
ideale plek zijn voor de vestiging van een restaurant in een tuinachtige
omgeving. Ook het huren van roeibootjes en dergelijke kan te zijner tijd
mogelijk worden.
Overige voorzieningen
Kattenbroek krijgt verder een gezondheidscentrum, een dagverblijf voor
geestelijk gehandicapten, een sociaal-cultureel centrum, een open
jongerencentrum, een politiepost en een steunpunt van de brandweer. Kunst zal
binnen de wijk het concept Kattenbroek nader accentueren.
Publicaties
Diverse (foto)boekwerken hebben reeds het daglicht gezien. Zoals al elders
vermeld worden nog steeds rondleidingen verzorgd. Naar horen verluiden heeft de
eerste organisator van rondleidingen op een bepaald moment 12 mensen in dienst
gehad! Ook zijn in de diverse stadia videofilms gemaakt en nog steeds te koop.
In Madurodam is Kattenbroek vertegenwoordigd met bouwsels van de Villa Rondo,
de brugwoningen en het Masker. Overigens staan er in Madurodam ook miniaturen
van Muurhuizen uit de oude binnenstad van Amersfoort.
Wat willen mensen weten?
Hoe kom je in Kattenbroek?
Openbaar vervoer: trein station Amersfoort, huur een fiets of neem een
treintaxi en ga wandelen. Bus: lijn 12 vanaf station Amersfoort en stap ergens
in Kattenbroek uit (bijvoorbeeld aan het Masker bij het winkelcentrum
Emiclaer). In de boekenwinkel, maar ook bij galeries zijn wandelroutes te
verkrijgen.
Auto: A1, afslag Amersfoort-Noord - de borden wijzen de weg. Zet die auto
ergens neer en ga lekker wandelen!
Mag je alles doen met je huis of juist niet?
Er zijn geen juridische verplichtingen om zaken in stijl te laten - wel zijn er suggesties gedaan voor bijvoorbeeld de kleur van zonneschermen en zo. Veelal worden deze opgevolgd. Wat je dus best veel ziet is dat mensen zo trots zijn op de ontwerpen.
Zijn de prijzen van de huizen niet extra hoog in vergelijking tot elders?
Naar mijn idee is dat niet het geval. Wel is hier, voorzover ik weet, in de stichtingskosten een bedrag opgenomen voor algemene groen- en andere voorzieningen. Hier is gebleken dat ook speelsheid in de ontwerpen realiseerbaar is zonder dat dat extra hoge kosten met zich mee brengt.