De start
Maart 1988: B&W van de gemeente Amersfoort kiezen voor het bureau Kuiper
en Compagnons uit Rotterdam voor het ontwerp en de ontwikkeling van Kattenbroek
als nieuwste woonwijk van Amersfoort. Bij de voorbereiding van Kattenbroek
zijn vier partijen betrokken die samen het beleidsteam Kattenbroek vormen.
Die vier partijen zijn naast de gemeente Amersfoort de Stichting Centrale
Woningzorg (SCW), Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) en de Kamer
van Koophandel (KvK). Namens de gemeente maakt wethouder Fons Asselbergs
(thans directeur Monumentenzorg) deel uit van het beleidsteam. De uitwerking
van de deelplannen is telkens in handen gegeven van andere architecten
(totaal ongeveer 40).
Hieronder een afbeeding van de eerste basisschets.
In Kattenbroek zijn ongeveer 4700 woningen gebouwd, waarvan:
- 78% eensgezinswoningen
- 30%. vrije sector (incl. vrije sector met eigen bijdrage)
- 38% woningwetwoningen
- 25 tot 30% woningen voor ouderen.
De verschillende categorieën woningen zijn in elke buurt vertegenwoordigd.
Er is dus ruimte voor alle leeftijdsgroepen, samenlevingsvormen en inkomensgroepen.
De bouw is gestart begin 1990, eind 1995 zijn de laatste opgeleverd. In
totaal wonen er in Kattenbroek zo’n 14.000 mensen.
Het plan (het begin)
Alles wijst erop dat Amersfoorts nieuwste woonwijk, Kattenbroek, een bijzondere wijk wordt, anders dan andere nieuwbouwwijken: opvallender, markanter, verrassender en gevarieerder. De ontwerper van de wijk is de architect en stedenbouwkundige Ashok Bhalotra van het bureau Kuiper Compagnons uit Rotterdam. Bhalotra gaat bij het ontwerpen uit van ideeën, zoals reizen en thuis zijn, lente en zomer, winter en herfst. Die ideeën sturen hem bij zijn werk, maar ze zullen uiteindelijk ook in de nieuwbouwwijk Kattenbroek zijn te herkennen en te ervaren.
Het plan
Kattenbroek ligt tussen Zielhorst en Hoogland. Er komen ongeveer 4650
woningen. Begin 1990 start de bouw van de eerste woningen, de laatste
komen in 1994 gereed. Vanaf eind 1990 tot en met 1994 worden er dus jaarlijks
zo’ n 1200 woningen opgeleverd.
Het beleidsteam
Kuiper Compagnons heeft het ontwikkelingsplan Kattenbroek gemaakt. De
leiding van de ontwikkeling en uitvoering van dit plan is in handen van
het Beleidsteam Kattenbroek. Daarin zitten de gemeente, de woningbouwcorporaties
en het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds. Het beleidsteam adviseert het
College van Burgemeester en Wethouders.
Het begin
De ordening van de ruimte
Reizen en thuis zijn lopen als een rode draad door het plan. Ontwerper
Bhalotra is van mening dat mensen constant willen ontdekken en iets mee
willen maken in hun leefomgeving. Die omgeving moet daarom voor afwisseling
en spanning zorgen, maar daarnaast moeten mensen zich er ook
De Ring
De belangrijkste ruimtelijke structuur wordt gevormd door de Ring: een
weg voor de buurtontsluiting, begeleid door woningen. De Ring is een middel
voor bewoners en bezoekers van de wijk om zich te oriënteren. Bovendien
verbindt ze de buurten onderling. De Ring is het symbool van het thuis
zijn.
De Laan der Hoven
De Laan der Hoven bestaat (uiteraard) uit hoven, iedere hof heeft zijn
eigen vorm, inrichting en sfeer. Water neemt er een belangrijke plaats
in. Onderdeel van de laan is het stadsdeelcentrum ‘Emiclaer’.
Zoals de binnenstad het hart van de bestaande stad vormt met winkels,
restaurants, cafés en markten, zo moet het stadsdeelcentrum het
nieuwe hart van Amersfoort-Noord worden. Het stadsdeelcentrum wordt ontwikkeld
rondom een groot hof (een plein) grenzend aan de vijver in het stadsdeelpark.
Elke hof heeft zijn eigen inrichting en zijn eigen kenmerkende woonvorm
en sfeer.
Het Masker
Het Masker vormt het decor, maar ook het gezicht en de gelaagdheid van
de wijk. Het bestaat uit woongebouwen van drie tot vijf lagen met galerij
of portiek. Het thema Masker krijgt gestalte door de balkons en galerijen
en door toevoegingen in de gevel in de vorm van kleuren en decoraties.
Verborgen Zone
De Verborgen Zone is een tachtig meter brede strook van ca. 1,5 km in
Noord-Zuid richting. Ze wordt begrensd door water en stadsmuren . Deze
stadsmuren bestaan voor een groot deel uit muurhuizen. In het hart van
de zone komen verschillende, bijzondere woonvormen en woningtypes in een
landschap en een inrichting die geïnspireerd zijn door het thema
lente.
De Kreek
De Kreek benadrukt met haar eigenzinnige vorm het verloop van de bestaande
sloten en verkavelingstructuur. De Kreek verbindt de aanwezige boerderijen
in het landschap tot een route. Aan de Kreek komen woonerven:
boerderijachtige woningen op een gemeenschappelijk erf, met een landelijke
inrichting. Elk erf vormt een eenheid. De Kreek biedt plaats aan de romantiek
van het wonen en de heftigheid van de natuur.
Buurtniveau
Al diverse buurten van Kattenbroek of delen ervan hebben een naam. In
Kattenbroek-Zuid zijn dat onder andere: het Fort, de Witte Wal, de Stille
Steeg, de Boerderijhof, de Kantelenwoningen, de Paleiswoningen en de objecten
aan de zuidrand (Kubus, Donjon, de Gebroken Cirkel). Markante benamingen
in Kattenbroek-Oost zijn de Boerderijenkamer, de Moeraszone en de woonerven
aan de Kreek. In Kattenbroek-Noord vallen vooral de Heuvel en het wonen
in de geluidswal op. Het Villabos en de Brugwoningen liggen in het westen
en de woningen aan een Wintertuin en de Gesloten Stad in het hart van
de wijk.
De namen zijn uitdrukking van zowel beeld als sfeer. De woningontwerpen,
het gezicht van de woningen (kleur, materiaal, vorm) en de inrichting
van de woonomgeving zijn door het thema geïnspireerd. De namen benadrukken
het eigen karakter van de woonbuurtjes en bouwprojecten.
Bestaande landschap en bebouwing
Bij de uitwerking van het plan neemt het oude, landschappelijke Kattenbroek
een belangrijke plaats in. Zowel de stedenbouwer als het Beleidsteam Kattenbroek
proberen de landschappelijke elementen zoveel mogelijk te handhaven en
op te nemen in de nieuwe stedenbouwkundige structuur.
Groen en recreatie
De belangrijkste groene recreatieruimte voor Kattenbroek is het stadsdeelpark.
De vijver en de dekzandrug (een grote groene ruimte), beide een onderdeel
van dit park, grenzen aan de wijk. Uitgangspunt is dat alle openbare ruimte
in Kattenbroek geschikt moet zijn voor recreatie. Iedereen moet de aanwezige
voorzieningen kunnen gebruiken.
Verkeer
Kattenbroek krijgt een fijnmazig net van voetpaden en fietsverbindingen.
Fietsroutes die samenvallen met hoofd-auto-ontsluitingen krijgen aparte
fietsvoorzieningen. De wijk heeft twee ontsluitingen aan de rondweg, zodat
er een prima verbinding bestaat met de rest van Amersfoort en met het
provinciale en nationale wegennet.
Buslijnen verbinden Kattenbroek met het stadsdeelcentrum, het NS station
Schothorst, Amersfoort-centrum en het Centraal Station in Amersfoort.
De looptijd naar de dichtstbijzijnde bushalte hoeft nooit meer te zijn
dan vijf minuten. Een matige snelheid voor autoverkeer en de veiligheid
van voetgangers en fietsers krijgen grote aandacht.
Onderwijs
In Kattenbroek is ruimte voor één P.C. basisschool, één
R.K. basisschool en twee openbare basisscholen. Het basisonderwijs komt
in de ‘Moeraszone’ tussen de Laan der Hoven en de Heideweg,
en in de Verborgen Zone. De scholen grenzen aan de routes voor langzaam
verkeer. Ze zijn daardoor goed en veilig bereikbaar.
Het stadsdeelcentrum
Het stadsdeelcentrum, het nieuwe hart van Amersfoort-Noord op de grens
van Kattenbroek en Zielhorst, krijgt een bijzondere ligging. Het is de
bedoeling dat het meer is dan een geïsoleerd winkelcentrum. Diverse
functies komen hier bij elkaar, zoals wonen, winkelen, werken en recreëren.
Het wordt dus een echt centrum.
Het stadsdeelcentrum heeft een oppervlakte van 17.000 m2 voor winkels.
Daarnaast is er plaats voor kleinschalige bedrijven, woningen en een weekmarkt.
Vlakbij het centrum ligt een vijver, die bestemd is voor recreatie. Het
zou een ideale plek zijn voor de vestiging van een restaurant in een tuinachtige
omgeving. Ook het huren van roeibootjes en dergelijke kan te zijner tijd
mogelijk worden.
Overige voorzieningen
Kattenbroek krijgt verder een gezondheidscentrum, een dagverblijf voor
geestelijk gehandicapten, een sociaal-cultureel centrum, een open jongerencentrum,
een politiepost en een steunpunt van de brandweer. Kunst zal binnen de
wijk het concept Kattenbroek nader accentueren.
Publicaties
Diverse (foto)boekwerken hebben reeds het daglicht gezien. Zoals al elders
vermeld worden nog steeds rondleidingen verzorgd. Naar horen verluiden
heeft de eerste organisator van rondleidingen op een bepaald moment 12
mensen in dienst gehad! Ook zijn in de diverse stadia videofilms gemaakt
en nog steeds te koop.
In Madurodam is Kattenbroek vertegenwoordigd met bouwsels van de Villa
Rondo, de brugwoningen en het Masker. Overigens staan er in Madurodam
ook miniaturen van Muurhuizen uit de oude binnenstad van Amersfoort.
Wat willen mensen weten?
Hoe kom je in Kattenbroek?
Openbaar vervoer: trein station Amersfoort, huur een fiets of neem een
treintaxi en ga wandelen. Bus: lijn 12 vanaf station Amersfoort en stap
ergens in Kattenbroek uit (bijvoorbeeld aan het Masker bij het winkelcentrum
Emiclaer). In de boekenwinkel, maar ook bij galeries zijn wandelroutes
te verkrijgen.
Auto: A1, afslag Amersfoort-Noord - de borden wijzen de weg. Zet die auto
ergens neer en ga lekker wandelen!
Mag je alles doen met je huis of juist niet?
Er zijn geen juridische verplichtingen om zaken in stijl te laten - wel zijn er suggesties gedaan voor bijvoorbeeld de kleur van zonneschermen en zo. Veelal worden deze opgevolgd. Wat je dus best veel ziet is dat mensen zo trots zijn op de ontwerpen.
Zijn de prijzen van de huizen niet extra hoog in vergelijking tot elders?
Naar mijn idee is dat niet het geval. Wel is hier, voorzover ik weet, in de stichtingskosten een bedrag opgenomen voor algemene groen- en andere voorzieningen. Hier is gebleken dat ook speelsheid in de ontwerpen realiseerbaar is zonder dat dat extra hoge kosten met zich mee brengt.